Portret leren schilderen?

Een portret schilderen lijkt op het eerste gezicht misschien ingewikkeld. Een gezicht bestaat uit subtiele vormen, verhoudingen, schaduwen en kleuren die samen moeten zorgen voor herkenning en karakter. Toch hoef je geen ervaren kunstenaar te zijn om ermee te beginnen. Met een duidelijke opbouw en voldoende oefening kun je stap voor stap leren hoe je een gezicht op het doek zet. Via ikWilSchilderen kun je je verder verdiepen in schilderen en werken aan de vaardigheden die nodig zijn om uiteindelijk een geheel eigen portretstijl te ontwikkelen.

Een goed portret begint niet bij de details

Een veelgemaakte fout bij beginnende schilders is dat ze direct willen beginnen met ogen, lippen of andere herkenbare details. Bij een overtuigend portret draait het in eerste instantie juist om de grote vormen.

Bekijk een gezicht bijvoorbeeld als een verzameling vlakken. Waar valt het licht? Welke delen liggen in de schaduw? Hoe breed is het hoofd ten opzichte van de lengte? Op welke hoogte bevinden de ogen zich?

Door eerst naar deze verhoudingen te kijken, ontstaat een stevige basis. Pas daarna worden kleinere kenmerken belangrijk.

Een handige volgorde tijdens het schilderen is:

1. de globale vorm van hoofd en hals bepalen;
2. de positie van ogen, neus en mond aangeven;
3. lichte en donkere vlakken aanbrengen;
4. kleuren verder opbouwen;
5. details en accenten toevoegen.

Deze manier van werken voorkomt dat je veel tijd steekt in een prachtig geschilderd oog dat later op de verkeerde plek blijkt te staan.

Leren kijken is minstens zo belangrijk als leren schilderen

Portretschilderen draait voor een groot deel om observeren. Wie net begint, schildert vaak wat hij dénkt dat hij ziet. We hebben allemaal een bepaald idee van hoe een oog, neus of mond eruitziet. In werkelijkheid verschillen gezichten veel sterker van elkaar.

Kijk daarom naar de persoon of referentiefoto als een schilder. Let niet alleen op afzonderlijke onderdelen, maar vooral op hun onderlinge relatie.

Hoeveel ruimte zit er bijvoorbeeld tussen de ogen? Hoe loopt de schaduw vanaf de neus richting de wang? Is de ene gezichtshelft donkerder dan de andere? Welke vorm heeft de kaaklijn?

Hoe beter je leert waarnemen, hoe minder afhankelijk je wordt van vaste trucjes voor het schilderen van een gezicht.

Huidskleur bestaat uit veel meer dan één kleur

Wie voor het eerst een portret schildert, ontdekt al snel dat er niet zoiets bestaat als één vaste huidskleur. In een gezicht kunnen warme, koele, lichte en donkere tinten naast elkaar voorkomen.

Afhankelijk van licht, omgeving en onderwerp kunnen bijvoorbeeld roze, roodachtige, gele, bruine, blauwe of groenige nuances zichtbaar zijn. Dat betekent niet dat al deze kleuren nadrukkelijk aanwezig moeten zijn. Juist subtiele verschillen zorgen ervoor dat een geschilderd gezicht meer diepte krijgt.

Het helpt daarom om kleuren zelf te mengen en regelmatig te vergelijken met het voorbeeld. Vraag jezelf tijdens het schilderen niet alleen af welke kleur iets heeft, maar ook of die kleur warmer, koeler, lichter of donkerder is dan het gebied ernaast.

Van herkenbaar portret naar persoonlijke stijl

Een portret hoeft niet fotografisch realistisch te zijn om goed te werken. Zodra je begrijpt hoe vormen, verhoudingen en licht samenwerken, ontstaat er juist ruimte om daarvan af te wijken.

Je kunt kleuren versterken die in werkelijkheid nauwelijks zichtbaar zijn. Een schaduw hoeft bijvoorbeeld niet grijs of bruin te worden, maar kan ook paars, blauw of groen zijn. Een lichte gezichtshelft kan juist met warme gele, oranje of roze tinten worden opgebouwd.

Ook de achtergrond speelt hierin een belangrijke rol. Een rustige achtergrond legt de nadruk op het gezicht, terwijl contrasterende kleuren het portret juist veel expressiever kunnen maken.

Zo verschuift het schilderen langzaam van vooral technisch oefenen naar het maken van creatieve keuzes.

Waarom regelmatig oefenen verschil maakt

Schilderen leer je voor een belangrijk deel door het te doen. Dat betekent niet dat iedere oefening een volledig afgewerkt schilderij hoeft te worden.

Een korte studie van alleen een oog, mond of neus kan al leerzaam zijn. Hetzelfde geldt voor een klein portret waarin je vooral experimenteert met licht en donker. Door kleinere oefeningen te maken, kun je gericht werken aan onderdelen die je lastig vindt.

Regelmaat helpt daarbij meer dan wachten op het moment waarop je voldoende inspiratie hebt voor een groot kunstwerk. Wie vaker schildert, raakt vertrouwder met materialen, kleuren mengen en het gebruik van penselen. Daardoor hoef je tijdens het werken steeds minder na te denken over de techniek en ontstaat er meer ruimte voor creativiteit.

Schilderlessen geven structuur aan je ontwikkeling

Zelf experimenteren hoort bij schilderen, maar begeleiding kan helpen om sneller te begrijpen waarom iets wel of niet werkt. Zeker bij portretten zijn kleine aanwijzingen soms voldoende om een groot verschil te maken.

Denk aan het corrigeren van verhoudingen, het sterker maken van contrasten of het anders mengen van kleuren. Door lessen of oefeningen in een logische volgorde te volgen, bouw je vaardigheden geleidelijk op in plaats van steeds opnieuw te moeten zoeken naar de volgende stap.

Een lidmaatschap of doorlopend lesaanbod kan daarom interessant zijn voor mensen die schilderen structureel als hobby willen ontwikkelen. Je kunt dan blijven oefenen, nieuwe technieken ontdekken en voortbouwen op wat je eerder hebt geleerd.

Het hoeft niet meteen perfect te zijn

Misschien wel het belangrijkste bij het leren portretschilderen is accepteren dat niet ieder schilderij precies wordt zoals je vooraf bedacht had. Juist tijdens het schilderen ontdek je welke technieken bij je passen en welke keuzes een portret persoonlijk maken.

Het eerste doel hoeft daarom niet een perfect gelijkend gezicht te zijn. Begin met leren kijken, bouw het portret rustig op en experimenteer vervolgens steeds meer met kleur en uitstraling. Na verloop van tijd ontstaat er vanzelf meer vrijheid in je manier van werken.

En juist daar wordt portretschilderen interessant: wanneer je niet langer alleen probeert vast te leggen hoe iemand eruitziet, maar ook een schilderij maakt waarin jouw eigen keuzes, kleuren en stijl zichtbaar worden.